Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

Thường được tổ chức hằng năm vào ngày 14 tháng 7 (âm lịch) tại các gia đình trưởng họ, Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô (xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang) đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao, và Du lịch đưa vào danh mục Di sản phi vật thể cấp quốc gia năm 2012. Các nghi lễ mang tính giáo dục cộng đồng, hướng về nguồn cội, biết ơn tổ tiên, giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn…

cung0 001 Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

Người Lô Lô cúng tổ tiên

Theo phong tục của người Lô Lô, khi gia đình có người chết, người con trai trưởng trong gia đình sẽ lập bàn thờ tổ tiên và rước hồn lên bàn thờ, lập “hình nhân” (tức là người nhỏ bằng tre hoặc gỗ) để thờ cúng. Người Lô Lô cho rằng tổ tiên là người thuộc các thế hệ trước đã sinh ra mình và chia thành hai hệ: tổ tiên gần Dùy Khế – tức các ông tổ từ 3 đến 4 đời, và tổ tiên xa Pờ Xí – là những ông tổ từ đời thứ 5 hoặc thứ 6 trở đi. Điều này buộc các con trai trưởng và các con trong gia đình phải ghi nhớ từ ông tổ đầu tiên đến bây giờ là mấy đời, nhớ đến đâu, thờ đến đó.

Theo lệ thường, khi làm lễ, trưởng họ sẽ là người đứng ra sắm lễ, các gia đình trong dòng họ đóng góp theo khả năng. Lễ vật bắt buộc để dâng cúng tổ tiên gồm: 1 con bò, 1 con lợn, 1 con gà, xôi, rượu, tiền vàng, đèn dầu, đôi trống đồng. Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô gồm 3 phần chính : lễ hiến tế, lễ tưởng nhớ, lễ đưa tiễn tổ tiên.

Mở đầu là lễ hiến tế tổ tiên.  Thầy cúng làm thủ tục cúng trước sự chứng kiến của dòng họ và cộng đồng để báo cáo và mời tổ tiên về dự lễ và hưởng lễ vật do con cháu dâng lên. Sau đó nghi thức đánh trống đồng được tiến hành. Những người phụ nữ trong nhà mặc trang phục truyền thống nhảy múa theo đoàn Ma Cỏ. Các vật tế lễ lần lượt được dâng lên tổ tiên : gà được luộc chín, lợn và bò được chọc tiết như mong muốn của con cháu  dâng thức ăn cho tổ tiên trên đường bay về trời, trở về cõi vĩnh hằng.

Hong+ngoc 001 Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

Lễ hiến tế đang diễn ra

Tiếp đến là lễ tưởng nhớ tổ tiên do cộng đồng người Lô Lô trong bản cùng đoàn múa nghi lễ thực hiện. Điểm khác lạ khiến nhiều người chú ý trong nghi lễ này là việc mọi người nhảy múa với trang phục người rừng. Đoàn người tham gia là những nam thanh niên khỏe mạnh, trên người buộc chi chít những loại cây cỏ hoa lá. Đoàn người nhảy liên tục 36 điệu cho đến khi kết thúc lễ cúng như: gọi hồn, múa cuốc nương, tỉa bắp,…diễn tả sinh động cuộc sống của người Lô Lô xưa. Có nhiều người sẽ thắc mắc nghi lễ kì quặc này. Theo TS Lò Giàng Páo, Viện trưởng Viện Dân tộc, Ủy ban Dân tộc phân tích: “Người ta muốn nói về thời kì ăn lông ở lỗ. Vì đoàn người đó là loài khỉ biểu tượng cho nguồn gốc loài người, từ một hòn đá trong một cái hang. Sau này có loài khỉ ra đời từ cái hang đó và từ từ tỏa đi khắp nơi thành loài người hiện nay”.

1 25 001 Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

Đoàn người nhảy múa cùng Ma Cỏ

ma kho lolo+%25284%2529 ukuu 001 Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

người rừng trong nghi lễ nhảy múa

Sau cùng là lễ đưa tiễn tổ tiên. Khi màn đêm buông xuống, lễ đưa tiễn được bắt đầu. Tiếng trống đồng vang lên, giữa sân, gia chủ đốt một đống lửa lớn và thầy cúng thưa với tổ tiên về việc con cháu đã dâng lễ phẩm và xin tổ tiên nhận lễ phẩm đó. Người dẫn đường đã có, tổ tiên hãy trở về cõi vĩnh hằng và phù hộ cho con cháu ở trần gian.

cungto tien lo lo2 1381288988 001 Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô trên Hà Giang

Đồng bào Lô Lô quan niệm : “Sống nhớ về tổ tiên, mồ mả chứ không phải sống vì món ăn” vì vậy nên lễ cúng tổ tiên có ý nghĩa rất quan trọng với họ.

Thúy Lan

tour Hà Giang tam giác mạch 2017